Genus pulcre cogitandi strictius historicum, et in aestheticis tam empiricum, quam manticum, differunt 1) a logica et critica severiori cura historici,
saltim bene praeliminari, qua per memoriam et iudicium intellectuale, multumque rationis usum suam sibi materiem ex magna traditionum, rumorum, famae, calumniarum, fictionum, fabularum e. c. farragine seligit,
ante, quam eleganti, quae placuerunt, contexat iucundae narrationis tela,
2) a logica experimentatorum et observatorum veri nominis inter philosophos sollicitudine,
qua rem sensam iudiciis intuitivis et experientiis stricte dictis ita sistunt intellectui,
ut vitium subreptionis pro virili caveatur, et enthymematice omissae maiores, opiniones praeconceptae:
2) a logica et rationali providentia, qua politicus e. g. futurum suae reipublicae statum, quasi ex aliqua specula, metitur.